نشست اول از سلسله مباحث حکمرانی خوب در صنعت سنگ

نشست اول از سلسله مباحث حکمرانی خوب در صنعت سنگ
دکتر حیدری، عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه اصفهان و از موسسان رویش، در نشست اول از سلسله مباحث حکمرانی خوب در صنعت سنگ که به صورتجلسه آنلاین برگزار شد، به شرح کامل  حکمرانی خوب پرداختند که در ادامه آمده است:
           

تعریف حکمرانی خوب، اصول و کارکردهای اصلی آن:

 حکمرانی در لغت به معنای اداره و تنظیم امور است و به رابطه میان شهروندان و حکومت کنندگان اطلاق می شود؛ مدیریت در سطوح جهانی، منظقه ای و ملی (در قوای سه‌­گانه، بخش­ها و مناطق مختلف کشور) تا با ایجاد نظم بین فرمانداران و فرمانبرداران ارتباط خوبی ایجاد شود.
  • چهار اصل اساسي حکمرانی مطلوب عبارتند از:
1) شفافيت اهداف، شفافيت نقش ها و مسئوليت ها
2) توسعه پايدار به نفع نسلهاي آتي
3) توانمندسازي جهت اجراي نقش هاي واگذار شده
4) پاسخگويي در قبال تصميم ها و عملكرد و شفافيت در اطلاع رساني
  • چهار كاركرد اساسي حکمرانی خوب:
1) خط مشي گذاري: الگوی فکری که قرار است یک بخش، استان، صنعت و…. را اداره کند.
2) تدوين استراتژي
3) تصميم سازي عملياتي
4) پايش، نظارت و تنظيم مقررات

تاریخچۀ حکمرانی خوب:

اصطلاح حکمرانی خوب اولین بار توسط بانک جهانی در اوایل دهۀ 1990 مطرح شد و تأکید آن بر تصمیماتی بود که امکان تأثیرگذاری بر عملکرد اقتصادی کشورها را فراهم می‌ ساخت.
  • حکمرانی خوب شیوه ای است که در آن قدرت برای مدیریت منابع اقتصادی و اجتماعی یک کشور در راستای توسعه صرف می شود. یعنی از طریق حکمرانی خوب قدرت حاکمیت از منابع اقتصادی و اجتماعی کشور در جهت توسعه قلمرو خود استفاده کند.
  • ویژگی­های حکمرانی خوب: تاکنون ویژگی هایی از قبیل مشارکت، شفافیت در تصمیم سازی و اجرا، پاسخگویی، حاکمیت قانون، توان پیش بینی آینده، قانون دمکراتیک، آزادی های مدنی، عدالت، حق اظهارنظر و اعتراض، خط مشی های معین کلان اقتصادی، ثبات سیاسی و نبود خشونت/تروریسم، کیفیت تنظیم‌گری، تخصیص کارآمد منابع، کیفیت اداره دولت و بوروکراسی از جمله ابعادی است که تعریف و شاخص سازی برای حکمرانی خوب مورد توجه قرار گفته است.
  • کمیسیون اقتصادی، اجتماعی آسیا و اقیانوس آرام (ESCAP) اصول مهم حکمرانی خوب و عوامل مؤثر در تقویت این اصول را تبیین کرده است. حکومت‌ها با احترام به این اصول و اجرایی کردن آنها، می‌توانند گام‌های مؤثری در روند توسعه پایدار بردارند. مثلا حکمرانی در صنعت سنگ سلسله مراتبی(اقتصاد- صنعت- صنعت سنگ-وضعیت حکمرانی در صنعت سنگ استان) دارد که باید جهت موفقیت صنعت سنگ رعایت گردد.                                                                                                                                     

تعریف  اصول حکمرانی خوب:

یک. مشارکت: میزان مشارکت مردم در امور جامعه یکی از کلیدی‌ترین پایه‌های حکمرانی خوب به‌شمار می‌رود. مشارکت می‌تواند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم (از طریق نهادهای قانونی) صورت گیرد. البته نمی‌توان انتظار داشت که در نظام تصمیم‌گیری یک کشور، تمامی نظرات موجود مد نظر قرار گیرد، بلکه مفهوم مشارکت در اینجا، اشاره به آزادی بیان و تنوع دیدگاه‌ها و سازماندهی یک جامعه مدنی دارد. (اینکه چند درصد از ذی­نفعان و با چه مکانیزم و حقوق و تکالیفی در این فرآیند شرکت می­کنند.)
دو. حاکمیت قانون: حکمرانی خوب نیازمند چارچوب عادلانه‌ای از قوانین است که در بر گیرنده حمایت کامل از حقوق افراد (بویژه اقلیت‌ها) در جامعه بوده و به صورت شایسته‌ای اجرا گردد. لازم است ذکر شود که اجرای عادلانه قوانین و در واقع ضمانت اجرای قوانین، مستلزم وجود نظام قضایی مستقل و یک بازوی اجرایی (پلیس) فساد ناپذیر برای این نظام می‌باشد.
سه. شفافیت: شفافیت، به معنی جریان آزاد اطلاعات و قابلیت دسترسی سهل و آسان به آن برای همه‌است. همچنین شفافیت را می‌توان آگاهی افراد جامعه از چگونگی اتخاذ و اجرای تصمیمات نیز دانست. در چنین شرایطی، رسانه‌های گروهی به راحتی قادر به تجزیه و تحلیل و نقد سیاست‌های اتخاذ شده در نظام تصمیم‌گیری و اجرایی کشور خواهند بود.
چهار.پاسخگویی: پاسخگویی نهادها، سازمان‌ها و موسسات در چارچوب قانونی و زمانی مشخص در برابر اعضاء خود و ارباب رجوع، از جمله عواملی است که به استوار شدن پایه‌های حکمرانی خوب در یک جامعه منجر می‌شود. مثلا باید به معدنکار پاسخ مناسبی از طرف ادارات درمورد قواعد اکتشاف، استانداردهای زیست محیطی، تکنولوژی مورد نیاز برای استخراج و … داده شود. یعنی حکمران وظیفه خود را به خوبی انجام دهد.
پنج. شکل‌گیری وفاق عمومی: فراهم نمودن زمینه ظهور نظرات متفاوت در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، از جمله اصول حکمرانی خوب می‌باشد. حکمران خوب، باید نظرات مختلف را در قالب وفاق ملی عمومی به سمتی رهنمون گردد که بیشترین همگرایی را با اهداف کل جامعه داشته باشد. ایفای این نقش حیاتی نیازمند شناخت دقیق نیازهای بلندمدت جامعه در مسیر حرکت به سمت توسعه پایدار می‌باشد.(وجود وفاق ملی در مورد حقوق و تکالیف کنشگران صنعت سنگ)
شش. حقوق مساوی (عدالت): رفاه و آرامش پایدار در جامعه، با به رسمیت شناختن حقوق مساوی برای تمامی افراد ممکن خواهد بود. در جامعه باید این اطمینان وجود داشته باشد که افراد، به تناسب فعالیت خود در منافع جامعه سهیم خواهند بود. به عبارت دیگر در حکمرانی خوب، همه افراد باید از فرصت‌های برابر برخوردار باشند. این تساوی حقوق به این معناست که نقطۀ شروع برای همه مانند مسابقه دو شرایط یکسانی داشته باشد و خروجی براساس تلاش افراد متفاوت شود.
هفت. اثر بخشی و کارایی: از حکمرانی خوب به عنوان ابزاری برای تنظیم فعالیت نهادها در راستای استفاده کارا از منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست نیز یاد می‌شود. کارایی و اثر بخشی در مقوله حکمرانی از جمله مباحثی است که با گذشت زمان، اهمیت بیشتری پیدا نموده‌است. مفهوم این دو اصطلاح با هم یعنی انجام درست کارهای درست؛ اگر تولیدکننده سنگ به روش نادرست یعنی تولید ضایعات فراوان، آلودگی زیاد، عدم رعایت حقوق مردم به تولید سنگ بپردازد، اثر بخشی و کارایی اتفاق نیفتاده است.
 هشت. مسئولیت پذیری: مسئولیت‌پذیری را می‌توان یکی از کلیدی‌ترین مولفه‌های حکمرانی خوب به‌شمار آورد. درکنار موسسات و نهادهای حکومتی، سازمان‌های خصوصی و نهادهای مدنی فعال در جامعه نیز باید در قبال سیاست‌ها و اقدامات خود پاسخگو باشند. اصول حکمرانی خوب به‌صورت زنجیرای متصل به هم بوده و اجرایی شدن هرکدام از آنها، مستلزم اجرای سایر اصول می‌باشد. برای مثال نمی‌توان انتظار داشت که مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی بدون وجود شفافیت و حاکمیت قانون جنبه اجرایی چندانی در جامعه داشته باشد.

قواعد و نهادهای حاکم بر صنعت سنگ:

 جهت بررسی نقش نهادهای رسمی و غیررسمی در شکل دهی به ساختار حکمرانی صنعت سنگ، باید قواعد و نهادهای حاکم بر صنعت سنگ را بررسی ‌کنیم:
1- قانون اساسی و اسناد بالادستی
2-قوای مقننه، مجریه و قضائیه
3- وزارت صنعت، معدن و تجارت: شامل نهادهایی در سطح ملی که در زنجیره ارزش سنگ از اکتشاف تا صادرات مسئولیت دارند.
4- سازمان توسعه تجارت
5- ایمیدرو:
6- موسسه استاندارد
7-سازمان زمین‌شناسی
8- سازمان صنعت، معدن و تجارت
9- سازمان نظام مهندسي معدن
10- انجمن صنفی کارفرمایی سنگ استان
11- انجمن صنفی کارگری، شورای اسلامی کار و …
12- كانون ملی انجمن‌های صنفی سنگبري هاي كشور
13- شركت شهرك های صنعتی: این نهاد ناظر به شركت شهرك های صنعتی دولتی و خصوصی است.
14- اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی
15- خانه صنعت، معدن
16- شهرک‌های صنعتی مربوط اعم از دولتی و خصوصی (محمودآباد و ..) و شرکت خدمات شهرک
17- خوشه صنعت سنگ
18- انجمن صنفی کارفرمایی سنگ استان
19-اتحادیه های صنف سنگبران

پرسش و پاسخ:

  • در جریان تصمیم گیری ها در بالا دست چطور می توان نظرات زحمتکشان و توانمندان کف کار مانند کارخانه دار ها یا معدن کاران را انتقال داد و در تصمیم گیری ها لحاظ داد؟ اگر اتاق فکری که می­تواند برای ذی حقان گردش اطلاعات آزاد ایجاد کند، فعال شود این مشکل حل می­شود اما الان اختلافاتی هست که منجر به این موضوع نمی­گردد.
  • آیا در مجمع تشخیص مصلحت درباره اصل ۴۵ فعالیتی شده است؟ تعیین تکلیف حکمرانی انفال و ثروتهای مشترک از جمله معدن زیرزمینی و روزمینی بحث مفصلی است که کوتاهی­هایی از طرف دانشگاه و مجمع بوده که باید رفع شود.
  • پرداختن به مباحث پایه ای کمک بزرگی برای ریشه یابی مشکلات صنعت سنگ است اهمیت آشنایی با جایگاه ها و حقوق متقابل بسیار زیاد است .گاهی فهرستی از مشکلات حاصل عدم درک صحیح این جایگاه ها و عدم دسترسی به تعاریف اینچنین میتواند منشا بسیاری از موازی کاری ها و اتلاف وقت و انرژی شود؟ بله با شما موافقم. نیازمند صنعت سنگ برای راهبردهای توسعه که از اکتشاف تا صادرات را شامل می­گردد. ولی این نقشه اگر هم تهیه شود بدون به جایی نمی­رسد چون ضمانت اجرایی ندارد. تلاش داریم تا نقشه جامع، نگاشت نهادی و ستاد راهبری را شکل دهیم.
محصولات مرتبط
پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.قسمتهای مورد نیاز علامت گذاری شده اند *